Wywłaszczenie w czasach PRL, a dzisiejsze odszkodowania i ich opodatkowanie

Skutki wywłaszczenia odczuła bardzo duża grupa osób, wypłata odszkodowań natomiast wciąż jeszcze nie została dokończona. Niektórym z byłych właścicieli nieruchomości, pomimo że przysługiwało odszkodowanie, nie zostało ono wypłacone przez opieszałość, czy zaniedbania urzędników. Droga do wyjaśnienia sytuacji i ostatecznie – do uzyskania świadczenia jest niełatwa, a na osoby, które dobrną do pozytywnego dla siebie finału czeka jeszcze rozliczenie z fiskusem. Czy odszkodowanie to będzie podlegało opodatkowaniu?

Urząd zapomniał wypłacić odszkodowania

Z taką kuriozalną sytuacją spotkała się podatniczka, która odziedziczyła majątek po matce. Nieruchomość należąca do matki została przejęta przez Skarb Państwa w 1974 r. decyzją Powiatowej Rady Narodowej.

Pierwszym krokiem, który wykonała spadkobierczyni było uzyskanie aktu poświadczającego dziedziczenia, a następnie kobieta zwróciła się z wnioskiem do prezydenta miasta (aktualnego właściciela gruntów) o stwierdzenie, czy decyzji o przejęciu gruntów towarzyszyło naliczenie i wypłacenie odszkodowania.

Po sprawdzeniu sprawy wniesionej przez kobietę okazało się, że Powiatowa Rada Narodowa pominęła czynności, które ta wniosła zapytanie. Nieruchomość została przejęta, natomiast odszkodowanie nie zostało ani naliczone, ani wypłacone. Obecny właściciel gruntów, po przeprowadzonym postępowaniu, wypłacił spadkobierczyni należne odszkodowanie.

Opodatkowane odszkodowania

Podatniczka zwróciła się z zapytaniem do Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy, czy odszkodowanie, które zostało jej wypłacone przez Miasto podlega opodatkowaniu. Interpretacja Dyrektora z 19 sierpnia 2016 r. (sygn. ITPB2/4511-499/16/TJ) jest pozytywna dla kobiety. Fiskus uznaje, że uzyskane odszkodowanie stanowi przychód, lecz zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT przychód ten jest zwolniony z podatku „wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu, stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami”.

Zwolnienie z opodatkowania nie obowiązuje jednak, jeśli łącznie zachodzą dwie okoliczności:

• właściciel wszedł w posiadanie nieruchomości mniej niż 2 lata przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego,
  

  ---

• kwota nabycia była o co najmniej 50 proc. niższa od odszkodowania.
  

  ---

W przypadku podatniczki przynajmniej jedna z wymienionych okoliczności nie zachodziła, tj. właściciel nie wszedł w posiadanie nieruchomości mniej niż 2 lata przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Zatem, bez względu na wartość nieruchomości i wysokość odszkodowania miała ona prawo do korzystania ze zwolnienia z opodatkowania.